آشنایی با لباس سنتی ژاپن
لباس سنتی ژاپن از کیمونو تا یوکاتا، جلوهای از فرهنگ ژاپنی است. در این مقاله با تاریخچه شکلگیری، انواع لباسهای سنتی ژاپنی و کاربردهای امروزی آنها آشنا شوید.
فهرست:
لباس سنتی ژاپن یکی از غنیترین جلوههای فرهنگی این کشور است که در هر دو جنبه زیباییشناسی و نمادشناختی، تاریخچهای عمیق دارد. این لباسها که در طول قرون مختلف تحول یافتهاند، امروزه نهتنها در مراسمهای سنتی و آیینی بلکه بهعنوان بخشی از جاذبههای گردشگری مورد توجه بازدیدکنندگان خارجی قرار گرفتهاند. شناخت لباس سنتی مانند کیمونو، هاوری، هاکاما و یوکاتا به ما کمک میکند تا درک کاملتری از فرهنگ، سنتها و هنر ژاپنی قبل از رفتن به ویزای توریستی ژاپن داشته باشیم. ما در این مقاله تلاش کردهایم تا با زبانی ساده اما دقیق، تصویر کاملی از سیر تحول، انواع و کاربردهای لباسهای سنتی ژاپنی ارائه دهیم.
تاریخچه و شکلگیری لباس سنتی ژاپن
لباس سنتی ژاپن، ریشههایی عمیق در تاریخ کهن این کشور دارد و طی قرون مختلف، تحت تأثیر فرهنگهای همسایه و تحولات داخلی، شکل و فرم امروزی خود را پیدا کرده است. در دوره نارا (۷۱۰–۷۹۴ میلادی)، سبک پوشاک چینی سلسله تانگ به ژاپن وارد شد و تا مدتها الگوی پوشاک دربار ژاپن را تعیین میکرد. با آغاز دوره هیآن (۷۹۴–۱۱۸۵ میلادی)، اشراف ژاپنی لباسهایی خاص با ویژگیهای بومیتر طراحی کردند که نماد فرهنگ ملی شد. در این دوران بود که لباس چندلایه جونیهیتوئه برای زنان درباری رواج یافت؛ لباسی که از دوازده لایه ابریشم رنگارنگ تشکیل شده بود و هر لایه معنایی خاص مرتبط با فصل یا جایگاه اجتماعی داشت.
تحول بزرگتر در دوره ادو (۱۶۰۳–۱۸۶۸ میلادی) رخ داد. در این دوره، ساختار اجتماعی نسبتاً باثبات ژاپن باعث شد که پوشاک مردمان طبقات مختلف از جمله ساموراییها، بازرگانان و کشاورزان هویت خاص خود را بیابد. واژهٔ کیمونو که بهمعنای «چیز پوشیدنی» است، در همین دوره برای توصیف پوشاک رایج مردم شکل گرفت. در این دوران، قوانین طبقاتی نیز تعیین میکردند که چه کسی میتواند چه رنگ یا طرحی بپوشد. پس از ورود غرب به ژاپن در دوره میجی (۱۸۶۸–۱۹۱۲ میلادی)، پوشاک غربی رواج یافت؛ اما کیمونو و لباسهای سنتی همچنان در مراسمها و فرهنگ عمومی حضور پررنگی دارند.
لباس سنتی ژاپن زنانه
لباس سنتی زنانه در ژاپن شامل مجموعهای از فرمها و نمادهاست که در کیمونو تجلی مییابد. کیمونوی زنانه معمولاً بلند، دارای آستینهای پهن و با طرحهایی بسیار متنوع است. بسته به سن، وضعیت تأهل و مناسبت، زنان ژاپنی از انواع مختلفی از کیمونو استفاده میکنند. کیمونوی مخصوص بانوان جوان و مجرد، فوریسوده نام دارد که دارای آستینهای بسیار بلند و پارچههایی رنگارنگ است. این کیمونو بیشتر در جشن بلوغ، مراسم ازدواج و سایر رویدادهای رسمی پوشیده میشود.
در مقابل، کیمونوهای تومسوده با آستینهای کوتاهتر و رنگهایی آرامتر برای زنان متأهل طراحی شدهاند. طرح کیمونو اغلب بیانگر فصل، مناسبت یا حتی وضعیت اجتماعی فرد است. الگوهایی مانند شکوفهٔ گیلاس، موجهای دریا یا پرنده درنا بهوفور در این لباسها دیده میشوند. یکی از عناصر مهم کیمونوی زنانه، کمربند پهن ابریشمی بهنام اُبی است که با گرههای خاص در پشت بسته میشود و نقشی مهم در زیبایی لباس دارد.
همچنین زنان در جشنوارههای تابستانی یا هنگام بازدید از چشمههای آب گرم (اونسن)، یوکاتا میپوشند. یوکاتا، نوعی کیمونوی سبک و از جنس پنبه یا کتان است که نگهداری و پوشیدن آن بسیار آسانتر است. این لباس بیشتر برای استفاده غیررسمی در هوای گرم طراحی شده و بهدلیل قیمت مناسب، انتخاب محبوب برای گردشگران است. همراه این لباسها، استفاده از صندلهای چوبی سنتی (گتا)، جوراب سفید دونیمهای (تابی) و مدل موی سنتی با سنجاقهای تزئینی، جلوهای خاص به ظاهر بانوان ژاپنی میدهد.
لباس سنتی ژاپن مردانه
لباس سنتی مردان ژاپنی، سادهتر اما همچنان پر از معنا و هویت فرهنگی است. کیمونوی مردانه اغلب به رنگهای تیره و خنثی مانند مشکی، خاکستری و سرمهای دوخته میشود و برخلاف کیمونوی زنانه، فاقد طرحهای پرزرقوبرق است. مردان در مراسمهای رسمی، کیمونو را با هاکاما (شلوار دامنی چیندار) و هاوری (کت کوتاه جلو باز) میپوشند.
هاکاما در گذشته لباس رزمیکاران و ساموراییها بود و امروزه نیز در مراسم ازدواج، جشن بلوغ و هنرهای رزمی سنتی مورد استفاده قرار میگیرد. هاوری نیز لباسی با برش ساده است که گاه نشان خانوادگی روی سینه یا پشت آن نقش میبندد. نوع خاصی از کیمونوی رسمی مردانه به نام مونتسوکی با پنج نشان خانوادگی همراه است و برای عروسی و آیینهای خاص استفاده میشود.
همانند زنان، مردان نیز در تابستان از یوکاتا استفاده میکنند. این لباس راحت و سبک، بیشتر در جشنوارههای تابستانی مانند آتشبازی هانابی یا فستیوال تنجین پوشیده میشود. یوکاتای مردانه معمولاً دارای رنگهای تیره و طرحهای راهراه یا هندسی ساده است. در نهایت، پوشاک مردانه سنتی ژاپن اگرچه سادهتر است، اما همچنان حامل نشانههایی از مقام، سنت و زیباییشناسی شرقی است.
امروزه لباس سنتی ژاپن را در چه مراسمی میپوشند؟
با آنکه پوشاک مدرن غربی در زندگی روزمره ژاپنیها غالب شده، اما لباس سنتی هنوز جایگاه ویژهای در مراسمها و مناسبتهای خاص دارد. این لباسها نمادی از احترام به سنتها هستند و در موقعیتهای مختلف مورد استفاده قرار میگیرند:
- مراسم چای (چانویو): استاد چای و برخی مهمانان برای حفظ فضای سنتی، کیمونو میپوشند.
- جشن بلوغ (سِیجینشیکی): دختران با کیمونوی فوریسوده و پسران با لباس رسمی، ورود به بزرگسالی را جشن میگیرند.
- عروسی سنتی: عروس کیمونوی سفید بهنام شیرو-موکو و داماد کیمونوی رسمی مونتسوکی میپوشد.
- جشنوارهها: در جشنوارههایی چون گینزا، گیون یا تاناباتا، پوشیدن یوکاتا میان مردم رایج است.
- فارغالتحصیلی: برخی دانشجویان، بهویژه بانوان، برای گرفتن عکس یادگاری از کیمونو و هاکاما استفاده میکنند.
- هنرهای رزمی: در رشتههایی چون کندو، نینجوتسو و آیایدو، لباس تمرینی شبیه کیمونو همراه هاکاما پوشیده میشود.
- مراسم آیینی مذهبی و سال نو: در زیارتگاههای شینتویی یا معابد بودایی، پوشیدن لباس سنتی مرسوم است.
خرید لباس سنتی ژاپن برای سوغات
برای گردشگران علاقهمند به فرهنگ، خرید لباس سنتی ژاپن یکی از انتخابها برای سوغاتی ژاپن است. با این حال، باید بدانیم که قیمت کیمونوهای دستدوز اصیل بسیار بالاست و گاه از چند هزار دلار نیز فراتر میرود. این لباسها اغلب با ابریشم طبیعی و نقاشی یا گلدوزی دستی ساخته میشوند. اما گزینههای مقرونبهصرفهتری نیز وجود دارد:
- یوکاتا: قیمت مناسب، تنوع طرح و کاربرد آسان، آن را به سوغاتی محبوب تبدیل کرده است.
- کیمونوهای دستدوم: در فروشگاههای فوروگی (لباسهای دستهدوم) در توکیو، اوساکا یا کیوتو یافت میشوند.
- لباسهای سنتی چاپی یا ماشینی: مناسب برای کودکان یا کاربرد دکوراتیو.
- اکسسوریها: کمربند اُبی، کیف سنتی، گتا، بادبزنهای دستی یا پارچههای ابریشمی، سوغاتیهایی ارزشمند هستند.
همچنین بسیاری از فروشگاهها بستهبندیهای شیک و راهنمای نگهداری ارائه میکنند که این سوغاتیها را برای هدیه نیز مناسبتر میسازد. بنابراین اگر در برنامهریزی هزینه سفر به ژاپن، خرید یادگاریهای فرهنگی برایتان اهمیت دارد، حتماً از بخشهای سنتی شهرهایی چون نیشیجین در کیوتو یا آساکوسا در توکیو بازدید کنید.
دیدن انواع لباس سنتی ژاپن در تور
در تورهای فرهنگی ژاپن، یکی از تجربههای جذاب، دیدن و حتی پوشیدن لباسهای سنتی است. برخی مناطق قدیمی ژاپن مثل محله گیشاها در کیوتو یا خیابان نارا-ماچی، محل رفتوآمد افراد با لباس سنتیاند. شرکتهای گردشگری نیز امکان کرایه کیمونو یا یوکاتا همراه با عکاسی حرفهای را فراهم کردهاند. در ادامه دو موزهٔ مهم در این زمینه معرفی میشود.
موزه لباس کیوتو
موزه لباس کیوتو مجموعهای بینظیر از بازسازی لباسهای اشرافی دوره هیآن را در قالب ماکتهای دقیق به نمایش گذاشته است. بازدیدکنندگان با مشاهده لباسهای چندلایه جونیهیتوئه، ساختار دربار امپراتوری و زیباشناسی آن دوران را درک میکنند. طراحی نمایشگاه با الهام از افسانه گنجی و صحنهپردازی خلاقانه انجام شده است. برخی بخشها امکان لمس پارچهها و مشاهده مراحل دوخت سنتی را نیز فراهم میکنند.
موزه ادو-توکیو
در این موزه، سبک زندگی مردم ادو (توکیوی قدیم) بهصورت واقعی بازسازی شده است. مانکنهای تمامقد با لباسهای سنتی، خانههای چوبی، مغازههای بازار و پل نیهونباشی، شما را به گذشته میبرند. در قسمت پوشاک، اطلاعاتی درباره لباس اقشار مختلف جامعه – از سامورایی تا بازرگان – ارائه میشود. فناوری تعاملی نیز امکان یادگیری نحوه گرهزدن اُبی یا پوشیدن کیمونو را فراهم کرده است. این موزه گزینهای مناسب برای خانوادهها و علاقهمندان به تاریخ لباس و سبک زندگی سنتی است.
جمعبندی
لباس سنتی ژاپن، نهفقط پوششی برای بدن بلکه نمادی زنده از فرهنگ، تاریخ و زیباییشناسی این کشور است. از شکوه کیمونوی اشرافی تا سادگی یوکاتای تابستانی، هر لباس داستانی برای گفتن دارد. شناخت این لباسها بخشی جدانشدنی از درک ژاپن و ارزشهای سنتی آن است. ما در پارسوآ با اجرای مستقیم و تخصصی تور ژاپن، تجربهٔ کشف فرهنگهای متنوع از شرق تا شمال اروپا را برای شما فراهم کردهایم. سفرهایی ترکیبی، برنامهریزیشده و فرهنگی که همزمان با طبیعت، تاریخ و سبک زندگی مردمان مختلف آشنا خواهید شد.
